Geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 55 artışla 259,4 milyon dwt’ye ulaşan yeni inşa gemi siparişleri tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşarak rekor kırmıştı. Söz konusu rekorun kırılmasında en büyük katkıyı sağlayan kuru yük gemi siparişleri, 2006 yılında sadece 41 milyon dwt iken 2007 yılında 155,4 milyon dwt’ye fırladı.
Gemi inşa sanayiindeki bu hareketlilik büyük ölçüde ve de özellikle kuru yük piyasasında yaşanan yüksek kazançların bir sonucuydu. Kârlılıklarının artmasıyla geleceğe daha güvenle bakan armatörler geçen yılın nispeten düşük maliyetli kredi koşullarının da yardımıyla büyük ölçeklerde yeni gemi siparişleri verdiler. 2008 yılı yeni gemi inşa kontratlarının açıklanan ilk rakamlarına göre, rekor kontratın yapıldığı 2007 yılına göre siparişlerde azalma olsa da yeni inşaya olan yoğun ilgi devam ediyor. 2008’in ikinci yarısı da birinci yarının yoğunlunda geçerse 2008 kontratları 2006’dan biraz yüksek seviyede gerçekleşerek 171,1 milyon dwt ile 2007 yılından sonra en yüksek ikinci yıl olacak. Ortaya çıkan küresel kredi krizi sonrasında yaşanan sıkışıklığa rağmen birçok armatörün kazançlarının oldukça yüksek olması nedeniyle avantajlı finansal pozisyonlarda bulunmaları bu tablonun sebeplerinden en önemlisi.
Sipariş profili değişti
Geçen yıldan farklı olarak dikkati çeken nokta, bu yıl sipariş profilinin değişmesi oldu. Tanker siparişleri artarken kuru yük gemisi siparişlerinde keskin düşüş yaşandı ve yılın ilk yarısında kuru yük gemisi siparişleri 42.2 milyon dwt’de kaldı. Yine de bu rakam 2007 hariç diğer yıllara kıyasla oldukça yüksek.
Teslimler zamanında yapılabilecek mi?
Halihazırda dünya sipariş defterinde bulunan gemilerin toplamı 551,6 milyon dwt civarında. Teslim programına göre 68,5 milyon dwt’nin teslimi bu yıla göre planlanmış durumda. 2009 teslim miktarı 153,8 milyon dwt, 2010 ve sonrası için ise 329,3 milyon dwt. Anlaşılacağı gibi sipariş defteri oldukça dolu ve hesapta olmayan iptaller hariç tersanelerde 2011 öncesi için yer bulmak çok zor. Siparişlerin bu hızlı tempoda uzun süre daha devam etmesi ise şüpheli. Mevcut filo miktarıyla sipariş defteri mukayese edildiğinde orta vadede ciddi aşırı kapasite sorunları olacağı anlaşılıyor. Filo kapasitelerinin artması nedeniyle navlunlar düşerse siparişler de azalacak. Ancak gemilerin gerçek teslim tarihlerinin ne olacağı hakkında ciddi sorular bulunuyor. Ayrıca gemi kredisi temininde yaşanan güçlüklerin bazı armatörlerin yeni gemi inşa planlarını ertelemelerine sebep olması bekleniyor.
Küresel kredi krizi erteleme
ve iptallere sebep oluyor
Şüphesiz bu tür bilgilerin teyidi çok zor, ama son günlerde çeşitli kaynaklarda yer alan tahmin ve tespitlerden bazıları şu şekilde:
- 2008 yılının ilk çeyreğinde sadece kuru yük sektöründe en azından 100 yeni inşa gemi siparişinin iptal edildiği,
- 2008 yılına planlı yeni inşa teslimlerinin yüzde 40’ının tesliminin geciktiği,
- Mevcut siparişlerin yüzde 20’sine yakın Capesize siparişinin tesliminin gerçekleştirilemeyeceği,
- Sipariş defterinin yüzde 10-15’inin riskte olduğu,
- Kuru yük gemi sipariş defterinin yüzde 40 kadarının iptal olacağı veya erteleneceği.
Bütün bunların nedenleri ise küresel kredi krizi, kötüye giden küresel ekonomik görünüm ve özellikle çelik ve ekipmanda olmak üzere tersane maliyetlerinin artması. Küresel kredi krizi nedeniyle tersaneler tarafından Refund garantilerin verilememesi şu sıralarda oldukça yaygın. Bu durum daha çok “green-field” olarak isimlendirilen, Çin’de ve başka yerlerde gemi inşa işine yeni katılan tersaneler için sözkonusu iken, tecrübeli ve tanınmış tersaneleri de olumsuz bir şekilde etkiliyor.
Ayrıca tersaneler kadar armatörlerin de finansman temininde yaşadığı güçlükler siparişlerin azalmasında veya kontratların iptal edilmesinde diğer önemli bir etken.
Maliyet artışı yüzünden tersaneler zor durumda
Kömür ve demir gibi hammadde fiyatlarındaki yükseliş çelik üreticilerini fiyatlarını artırmak zorunda bıraktı. Gemi inşa sanayiinin en önemli tedarikçilerinden olan Japon Nippon Çelik, yılın dördüncü çeyreğinden başlayarak saç kontrat fiyatlarını yüzde 40 artıracağını açıkladı. Buna göre eylül ayından geçerli olmak üzere saç fiyatları 278 dolar/ton artacak. Kore’de de durum farklı değil, çelik üreticileri Posco ve Dongkuk yılın üçüncü çeyreğinde çelik levha fiyatlarına yüzde 17-25 (890 dolar/ton – 1 200 dolar/ton) civarında zam yapacağını bildirdi. 2009 yılında G. Kore’de çelik fiyatlarının 1 150-1 650 dolar/ton’a kadar yükselmesi bekleniyor. Bu artışın 1 800 dolara kadar yükselebileceği de ihtimal dahilinde.
Yeni inşa gemi fiyatında çelik komponenti maliyetinin son beş yılda yüzde 30-75 arasında arttığı belirtiliyor. Bu artışın önümüzdeki yıl da devam edeceğine kesin gözüyle bakılıyor. Yeni inşa maliyetlerindeki kontrol altına alınamayan artışlar nedeniyle tersanelerin önceki piyasa koşullarına göre kontrat yaptıkları siparişleri teslim etmede aksaklıklar yaşayabileceklerinin sinyalleri geliyor. Bu nedenle bu sene piyasaya beklenenden daha az yeni inşa gemi girmesi kaçınılmaz. Maliyet artışlarının kontratlara yansıtılamaması sonucunda kârlılıklarda azalma, oturmuş ve mali problemi olmayan tersaneleri bile zorlarken daha yeni veya finansal açıdan zayıf olan tersaneler için yıkıcı olabilir. Artan maliyetler nedeniyle bazı tersanelerin siparişlerini zamanında teslim edebilmek için müşterilerinden ilave ödeme talep ettikleri de son dönemde yaşananlar arasında yer alıyor. Sonuç olarak önümüzdeki dönemde artan miktarda başarısızlığa uğrayan projeler, kontrat iptalleri ve gemi teslimlerinde gecikmeler olacağını değerlendiriyoruz.
MARVEL DANIŞMANLIK
VE DENİZCİLİK A.Ş. www.marveldanismanlik.com.tr
