Yapay zekâ şirketleri, yeni nesil modellerini eğitmek için dünya genelinde ikinci el kitap pazarından büyük miktarda basılı eser satın alıyor. Kitaplar yüksek hızlı tarayıcılarla dijital ortama aktarıldıktan sonra imha ediliyor.
İngiltere merkezli The Telegraph ve ABD'li teknoloji yayın organı 404 Media'nın haberlerine göre, bu yıl yüzlerce sahaf ve ikinci el kitap satıcısı, yapay zekâ sektörüne kitap tedarik eden şirketler tarafından binlerce kitabı kapsayan satın alma teklifleri aldı. Hollanda'nın Haarlem kentinde nadir eserler satan kitapçı Pieter de Vries de bu isimlerden biri oldu. Haziran ayında kendisine ulaşan bir e-postada, 2077AI adlı şirket adına yaklaşık 3 bin farklı kitabın satın alınmak istendiği bildirildi. İlk etapta dolandırıcılık girişimi olduğunu düşünen De Vries, daha sonra bunun küresel ölçekte yürütülen bir kitap toplama operasyonunun parçası olduğunu öğrendi.
2022 öncesi kitaplar tercih ediliyor
Yapay zekâ şirketlerinin özellikle 2022 öncesinde yayımlanan kitaplara yönelmesinin temel nedeni, bu eserlerin büyük dil modellerinin yaygınlaşmasından önce kaleme alınmış olması.
Sektörde “data wall” (veri duvarı) olarak adlandırılan sorun nedeniyle teknoloji şirketleri, internette tamamen insan üretimi yeni içerik bulmakta giderek daha fazla zorlanıyor. Günümüzde çevrim içi ortamda yapay zekâ tarafından üretilen metinlerin hızla artması, yeni modellerin yine yapay zekâ üretimi içeriklerle eğitilmesi riskini doğuruyor.
Araştırmacılar, bunun uzun vadede modellerin kalite kaybına uğramasına yol açabileceğini ve “model collapse” (model çöküşü) olarak adlandırılan sorunu tetikleyebileceğini belirtiyor.
Ayrıca son yıllarda bazı yazarlar ve yayıncılar, dijital metinlerin izinsiz kopyalanmasını önlemek amacıyla yapay zekâ eğitimini bozacak çeşitli teknikler kullanmaya başladı. Basılı kitaplar ise bu tür dijital müdahalelerden etkilenmiyor.
İlginizi çekebilir:
Yeni Spider-Man filmi gişeye rekorla başladı
Kitaplar tarandıktan sonra imha ediliyor
Süreçte satın alınan kitaplar önce yüksek hızlı tarayıcılarda dijital ortama aktarılıyor. Bunun için kitapların ciltleri kesiliyor, sayfalar tek tek taranıyor ve işlem tamamlandıktan sonra fiziksel nüshalar parçalanarak geri dönüşüme gönderiliyor.
Bu hizmeti sunan şirketlerden biri olan ISBNdb, yapay zekâ laboratuvarlarına binlerce hatta milyonlarca fiziksel kitabın toplu olarak tedarik edilebildiğini belirtiyor.
Telif hakkı tartışması sürüyor
Teknoloji şirketlerinin son dönemde korsan PDF arşivleri yerine doğrudan basılı kitap satın almasının arkasında telif hakkı davalarının etkili olduğu belirtiliyor. Çok sayıda yazar ve yayınevinin yapay zekâ şirketlerine karşı açtığı davalar nedeniyle şirketler, fiziksel kitap satın almayı hukuki açıdan daha güvenli bir yöntem olarak görüyor.
Bununla birlikte uzmanlar, kitabın satın alınmasının içerik üzerindeki telif haklarını devretmediğine dikkat çekiyor. Bir kitabın fiziksel sahibi olmak, eserin dijital kopyasını üretme hakkını otomatik olarak sağlamıyor.
ABD'de ise “fair use” (adil kullanım) ilkesi kapsamında, belirli koşullar altında tarama yoluyla oluşturulan dijital kopyaların yapay zekâ eğitimi gibi amaçlarla kullanılmasının hukuki sınırları halen yargı kararlarıyla şekillenmeye devam ediyor.
Kültürel miras açısından endişe yaratıyor
Yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi için yürütülen bu uygulama, özellikle baskısı tükenmiş veya nadir eserler söz konusu olduğunda kültürel miras açısından da tartışma yaratıyor.
Uzmanlar, dijital kopyaları oluşturulduktan sonra fiziksel kitapların sistematik biçimde imha edilmesinin, özellikle eski ve yeniden basılmayan eserler açısından geri dönülemez kültürel kayıplara yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
