Türkiye Cumhuriyeti, belki de tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birini yaşıyor. Çok önemli kırılma noktalarını aynı anda yönetmek ve yönlendirmek durumuyla karşı karşıya.
Dışarıda, kardeş ülke Azerbaycan ile yaşanan ve çeşitli çevrelerce körüklenen huzursuzluk, iki ülke arasındaki ilişkileri kopma noktasına getiriyor. Mekke Anlaşması, İsrail’in istifade edeceği ve ABD Başkanı ile senatörlerinin övgüsüne mazhar olan bir anlaşma niteliği taşıyor. Libya’nın doğusundaki yönetimle, düne kadar düşman olarak görülen Bingazi’deki Hafter yönetimiyle deniz yetki alanlarına ilişkin bir anlaşma imzalanması ve bu anlaşmanın Yunanistan ile AB tarafından yok sayıldığının açıklanması da önemli bir sorun alanı oluşturuyor. İsrail’in Suriye’nin Süveyda bölgesinde radar üsleri kurarak Suriye üzerindeki etkisini artırmasının yanı sıra İran ve Türkiye’yi kontrol altına almaya yönelik adımlar atması da başlı başına tedbir alınmasını gerektiren bir konu.
Ülkenin içi de dışarıdan farksız; adeta darmadağın. Fon krizi, ülkenin nasıl soyulduğunu ve bazılarının siyasi güçlerini nasıl maddi kazanca dönüştürdüğünü gösterirken Yahşihan ve Esenyurt belediyelerinde yaşananların yanında, muhalefet belediyelerine atfedilen suçlamalar neredeyse devede kulak bile kalmıyor. Bütün propagandaya ve siyasetçilerin çabalarına rağmen, “Terörsüz Türkiye” adı altında terör örgütü mensuplarına yönelik “af” düzenlemelerinin toplumsal destekten yoksun olması da hükümet açısından önemli bir sorun alanı oluşturuyor.
Bütün bu konuların topluma açıklanması, izah edilmesi ve çözüme kavuşturulması gerekiyor. Bunlar, hükümetin önündeki temel meseleler. Ancak 25 yıllık AKP iktidarına bakıldığında görünen şu: AKP için önemli olan iktidarda kalmak. Meselelerin devletin ve milletin lehine olup olmaması, AKP açısından birinci öncelik değil. Bu nedenle söz konusu konuların açıklanmasında ve çözümünde öncelikle devlet ve millet menfaatlerinin gözetildiğini varsaymamak gerekiyor.
Azerbaycan’ın, Türkiye’deki iktidar açısından her zaman bir can simidi olan başörtüsü konusunda kendi iç dinamikleri ve değerlendirmeleri doğrultusunda aldığı yasaklama kararı, iki ülke arasındaki bağları bir anda kopma noktasına getirdi. Özellikle Karabağ Savaşı sırasında öne çıkan “İki devlet, bir millet” sloganı, neredeyse anlamını yitirme aşamasına geldi.
Azerbaycan yönetiminin, İran’ın dahi “Azerbaycan’ın iç işleri” olarak değerlendirdiği bir konuda Türkiye’den tepkilerin yükselmesini ve Aliyev’e karşı darbe yapılması yönündeki söylemleri hoş karşılaması mümkün değildi. Nitekim Bakü yönetimi bu gelişmelere çok sert tepki gösterdi.
Azerbaycan’ın Türkiye’den gelen tepkilere sert karşılık vermesi, krizin bir anda tırmanmasına neden oldu. Azerbaycan’ın bazı Türk vatandaşları hakkında uluslararası arama talebinde bulunması ise konuyu farklı bir boyuta taşıdı. Öyle bir noktaya gelindi ki Türkiye ile Azerbaycan arasındaki gerilim, Azerbaycan’ı zaten iyi ilişkiler içinde olduğu İsrail’e daha fazla yaklaştırma riski doğurdu. İsrail de bu yakınlaşmadan yararlanarak Azerbaycan’ı kendi tarafına çekmeye devam ediyor.
Bu sorunun nasıl bir seyir izleyeceğini, 30 Ekim’de Ankara’da yapılması planlanan Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) 13’üncü Zirvesi’ne Sayın Aliyev’in katılıp katılmayacağı ve katılması hâlinde sergileyeceği tavır belirleyecek. Sayın Aliyev’in toplantıya katılmaması durumunda iki kardeş ülke arasındaki ilişkilerin büyük yara alacağı açıktır.
Bu olaya ülkeler arası empati kurarak bakmak gerekiyor. Tersi yaşansaydı, örneğin Sayın Aliyev, “Türkiye bütün tarikat ve cemaatleri kapatsın. Bunlar çağ dışı bir ruhban anlayışını temsil ediyor. Bu yapılarda küçük çocuklara yönelik kaç kez cinsel istismar yaşandığı, küçücük kız çocuklarının evlendirildiği ortaya çıktı. Bunlar insanlık ve medeniyet dışıdır. Türkiye’de tarikat vesayeti var. Bu yapılar din eğitimi vermek yerine çeteleşiyor. 15 Temmuz da bunun bir tezahürüdür.” demiş olsaydı Türkiye’den tepki gösterilmeyecek miydi?
Hiç kimse tepki göstermese bile tarikatları sivil toplum kuruluşu (STK) olarak değerlendiren Millî Eğitim Bakanı tepki gösterirdi.
Sayın Aliyev’e yönelik “Eyyy Aliyevvv!” diye başlayan cümleler kurulmayacak mıydı? “Sen kim oluyorsun da Türkiye’ye akıl vermeye kalkıyorsun?” diyen danışmanlar birbirleriyle yarışmayacak mıydı? Özellikle iktidara yakın televizyon kanallarında ve gazetelerde Sayın Aliyev kim bilir ne tür hakaretlere maruz kalacaktı. İşin içine din ve inanç üzerinden suçlamalar da dâhil edilerek kendisine yönelik ağır bir karalama kampanyası yürütülmesi işten bile olmayacaktı.
Azerbaycan, kendi iç dinamikleri çerçevesinde ortaya çıkan gelişmeler karşısında bir karar almış ve bunu uygulamaya koymuştur. Başörtüsü meselesi üzerinden mağduriyet söylemi geliştirerek yıllarca iç politikada siyasi kazanç sağlayan çevreler, aynı yöntemi Azerbaycan konusunda denediklerinde sert bir tepkiyle karşılaştılar. Sayın Aliyev, beklediklerinden çok daha sert bir şekilde olaya müdahil oldu. Azerbaycan, bazı hakaretlerde bulunan kişiler hakkında uluslararası arama talebinde bulunurken bazı kişilerin de ülkeye girişini yasakladı.
ABD/İsrail eliyle, çoğunluğu Müslüman olan ülkeler arasında mezhepçilik merkezli ayrışmanın körüklendiği yönündeki değerlendirmeler göz ardı edilmemelidir. Şiiler şeytanlaştırılırken bazı bölgelerde de Şii-Sünni ayrımı üzerinden ülkeler arasına nifak sokuluyor.
ABD Başkanı Trump’ın övgüler yağdırdığı Mekke Anlaşması da dışarıdan bakıldığında Sünni bir ittifak niteliği taşıyor. Şimdi kutsal şehir Mekke üzerinden azalan gelirlerini ve bozulan rahatlarını yeniden tesis etme işini başkalarına, Türkiye ve Pakistan’a ihale etme derdindeler. Bu ittifakın ilk ve yakın hedeflerinden biri de Yemen’deki Şii gruplar.
Bu açıdan bakıldığında, Azerbaycan nüfusunun yaklaşık yüzde 80’inin Caferi Şiisi olduğu da unutulmamalıdır. ABD/İsrail açısından Türkiye ile Azerbaycan arasına bir nifak sokmak, mezhep farklılığını kaşımak anlamına da gelebilir. İsrail’in bu konuda önemli mesafe aldığı yönündeki değerlendirmeler dikkate alınmalıdır.
Türkiye’de siyasal İslam aracılığıyla Sünni ağırlıklı bir yönetim ve yaşam tarzı egemen kılınırken soydaşlık bağlarını geri plana iten bu anlayışın, Şiilik üzerinden komşu ve soydaş bir ülkeye karşı tavır geliştirmesi de olasıdır. ABD/İsrail’in arayıp da bulamadığı tablo tam da budur.
Her şeyden önce Azerbaycan’ın devlet egemenliğine saygı duyulmalıdır. Ülkenin iç politikalarına, izlediği politikalara ve attığı adımlara müdahil olmaktan kaçınılmalıdır.
Daha önce Karabağ Savaşı, AKP hükûmeti tarafından sahiplenilerek iç politika malzemesi yapılmış; sanki savaşı kazanan Azerbaycan değil de Türkiye’ymiş gibi bir hava yaratılmaya çalışılmıştı. Bu tür hatalardan vazgeçilerek Azerbaycan’ın bağımsız bir devlet olarak Türkiye’nin yanında yer almasını sağlayacak politikalar izlenmelidir.
İnanç değişse de fıtrat değişmez kan yine aynı kandır.
Bu haberin/makalenin tamamı ya da bir kısmı kaynak gösterilmeden yayımlanamaz. Kaynak gösterilse dahi aktif link verilerek kullanılabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayımlayanlar hakkında yasal işlem başlatılır.






