ABD Başkanı Donald Trump ile Suriye Cumhurbaşkanı Ahmet Şara, pazartesi günü Beyaz Saray’da bir araya geldi. Yaklaşık iki saat süren ve basına kapalı yapılan görüşmede alınan kararlar, Ortadoğu dengelerini değiştirecek nitelikte.
ABD’li yetkililer, Suriye’nin ABD öncülüğündeki IŞİD karşıtı uluslararası koalisyona katılacağını doğruladı. Böylece Suriye, koalisyona katılan 90. ülke olacak.
Trump’tan “güçlü lider” vurgusu
Görüşme sonrası açıklama yapan Trump, kısa bir süre öncesine kadar ABD’nin terör listesinde yer alan Şara’yı “güçlü bir lider” olarak tanımladı. Suriye’nin Ortadoğu barış planının önemli bir parçası olmasını istediğini belirten Trump, “Şara yönetiminde Suriye’nin çok başarılı bir ülke olacağına inanıyorum” dedi.
Fox News'e konuşan Şara ise, El Kaide geçmişine değinilmediğini, ziyaretin ABD ile iş birliği yapılacak “yeni bir dönemin başlangıcı” olduğunu ifade etti.
Yaptırımlar gevşetiliyor
Görüşme sonrasında Suriye’ye uygulanan ekonomik yaptırımlarla ilgili de yeni adımlar açıklandı. Üst düzey bir ABD’li yetkili, Hazine Bakanlığı’nın Dışişleri ve Ticaret Bakanlıklarıyla birlikte ekonomik kısıtlamaları hafifletecek ve yatırımcılara rehberlik sağlayacak düzenlemeler üzerinde çalıştığını belirtti.
Liderlerin görüşmesi sırasında ABD Hazine Bakanlığı, Suriye’ye yönelik ambargoların 180 gün boyunca askıya alındığını duyurdu. Bu kararın, 23 Mayıs’ta yürürlüğe girmesi beklenen yaptırımlardan feragat düzenlemesinin yerini alacağı açıklandı.
Fidan’dan “parçalanma” uyarısı
Aynı gün Washington’da temaslarda bulunan Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Beyaz Saray’da ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack’la görüştü. Görüşmelere daha sonra ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in de katıldığı bildirildi.
Fidan, görüşme sonrası yaptığı açıklamada, Suriye’nin güneyinde Süveyda ve kuzeyde SDG kontrolündeki bölgelerdeki gelişmelerin dikkatle yönetilmemesi durumunda “ülkenin parçalanma riskiyle karşı karşıya kalabileceğini” söyledi.
“Gerek kuzeyi gerek güneyi; buradaki problemler dikkatle yönetilmezse, ülkenin toprak bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike ortaya çıkabilir.” diyen Fidan, Suriye’de tüm etnik ve dini grupların güvenliğinin önemine vurgu yaptı.
“Sezar Yasası” gündemde
Fidan ayrıca, ABD’nin Suriye yaptırımlarını düzenleyen “Sezar Yasası”nın tamamen kaldırılıp yeniden Kongre’den geçirilmesi gerektiğini söyledi. Türk bakan, Trump-Şara görüşmesinin bir noktasında kendilerinin de davet edildiğini belirterek, “Trump’ın Suriye’ye yaklaşımı oldukça yapıcı, biz de bunu olumlu değerlendiriyoruz” dedi.
Şara’nın siyasi dönüşümü
Bir dönem “Colani” adıyla tanınan Ahmet Şara, Suriye’de El Kaide bağlantılı bir grubun lideriydi. 2016’da El Kaide’den ayrılarak bir yıl sonra Heyet Tahrir el-Şam adlı örgütü kurdu. Beşar Esad yönetiminin 8 Aralık’ta devrilmesinin ardından iktidara gelen Şara, Suriye’nin yeniden inşası için diplomatik temaslarını sürdürüyor.
4 Şubat’ta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın davetiyle Ankara’ya gelen Şara, ardından 14 Mayıs’ta Riyad’da Trump ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile görüştü. Erdoğan da bu toplantıya telekonferans yoluyla katılmıştı.
Eylül ayında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na katılan Şara, 58 yıl sonra burada konuşma yapan ilk Suriye lideri olmuştu. 15 Ekim’de ise Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya geldi.
ABD’nin hedefi: Ortak mücadele
ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Ortadoğu Özel Temsilcisi Tom Barrack, Washington’un hedefinin Suriye’yi IŞİD’e karşı koalisyona dâhil etmek olduğunu belirtti. “Herkesi bu ittifaka ortak olmaya ikna etmeye çalışıyoruz, bu onlar için çok önemli.” dedi.
IŞİD, 2014–2017 yılları arasında Suriye ve Irak’ın yaklaşık üçte birini kontrol etmişti. 2019’da ABD öncülüğündeki koalisyonun desteğiyle örgüt Suriye’deki son kalesinden çıkarılmıştı. Suriye’nin kuzeydoğusunu kontrol eden Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ise ABD’nin bölgedeki başlıca müttefiki olmayı sürdürüyor.
İsrail ile “gerilim azaltma” görüşmeleri
Barrack, Suriye ve İsrail’in ABD arabuluculuğunda gerilimi azaltma görüşmeleri yürüttüğünü de doğruladı. Şam’ın talepleri arasında İsrail’in hava saldırılarını durdurması ve Suriye’nin güneyinden askerlerini çekmesi yer alıyor. Suriye kaynaklarına göre, Washington yönetimi Şara’nın ziyareti öncesi iki ülke arasında bir güvenlik anlaşması imzalanması için yoğun baskı yaptı.
