İSO Başkanı Erdal Bahçıvan’ın, “İSO’nun 500 tarihinin en zorlu yıllarından birini geçirdiğini, sanayinin 2024'ü neredeyse büyümesiz kapattığını ve kazançlarının faize gittiğini” söylemesi ekonomi piyasalarıyla birlikte siyaseti de hareketlendirdi. Ekonomist İnan Mutlu da “Faiz meselesi üzerinden banka ve sanayi sermayesi arasında gırtlak gırtlağa bir kapışma var. Yeni Şafak'ın manşeti de magazinel bir haber olarak görülmemeli” yorumunda bulundu.
Türkiye’nin ilk 500 şirketinin açıklandığı toplantısında konuşan İstanbul Sanayi Odası (İSO) Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, ülkemizde ekonomik sıkıntılardan sadece emeklilerin ve asgari ücretlilerin şikayet etmediğini ortaya koydu. Erdal Bahçıvanın, İSO 500’ün tarihinin en zorlu yıllarından birini geçirdiğini belirterek, sanayinin 2024'ü neredeyse büyümesiz kapattığını söylemesi ekonomi ve siyasi çevreleri hareketlendirdi.
Reel büyüme, kârlılık, finansman giderleri başta olmak üzere birçok parametrede sanayicinin İSO 500 tarihinin en zorlu yıllarından birini geçirdiğini vurgulayan Bahçıvan, “İSO 500’ün üretimden net satışları üç yıldır üst üste reel olarak geriliyor. İkincisi; sanayicinin elde ettiği kârın önemli bir kısmını finansman giderlerine ayırmak zorunda olduğu gerçeği, bu yıl çok daha ağır bir noktaya gelmiş durumda” dedi.
Sanayicinin kazancı faize gidiyor
“Son yıllarda ilk kez sanayiciler kazandıkları paranın neredeyse tamamını finansman giderlerine ayırmak zorunda kaldılar” ifadesini kullanan Bahçıvan, 2024’teki kârlılık oranlarının da son 10 yıl ortalamasının çok altında kaldığını söyledi.
Bahçıvan, “İSO 500’ün faaliyet karlılığı 2014-2023 döneminde yüzde 10,4 düzeyinde iken, 2024’te yüzde 6,2’ya gerilemiş durumda. Benzer şekilde satış karlılığının da geçtiğimiz 10 yılda ortalama yüzde 7,1 düzeyinde iken, 2024’te yüzde 2,6’ye gerilemesi de bize göre geçtiğimiz yılın dikkatle değerlendirilmesi gereken verileri arasında öne çıkıyor” diye konuştu.
Mehmet Şimşek’i ve ekonomi programını eleştirdi
Bahçıvan, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in imalat sanayinin ekonominin yüzde 25'ini oluşturduğuna ve bu nedenle buradaki olumsuzlukların tüm ekonomiye mal edilmemesi gerektiğine dair açıklamasını eleştiren cümlelerinde ise şöyle konuştu:
“Orta Vadeli Program'ın başladığı 2023 Ağustos'ta sanayinin enflasyonu yüzde 53'tü. Bugün yüzde 20,3'e geriledi. Hizmetler sektöründeki enflasyon ise yüzde 88'den yüzde 55'e geriledi. Aradaki 35-40 puanlık fark devam ediyor. Sanayi enflasyona destek vermek adına bir sorumluluk gösteriyor. Ancak diğer sektörlerdeki direnç devam ediyor. Bu da krediye en çok ihtiyacı olan sanayiyi vuruyor. Bu durumun bir süre sonra bir arz problemi yaratmaya doğru dönüşme riski oluşuyor.”
Ekonomist İnan: Sanayici ile bankalar gırtlak gırtlağa
ODTÜ’lü ekonomist İnan Mutlu da sosyal medya paylaşımında, bankalar ile sanayici arasında faiz yüzünden gırtlak gırtlağa bir kapışma olduğunu söyleyerek, “Mehmet Şimşek programına ne yazık ki, geniş halk kitlelerinden koltuğunu sarsacak bir muhalefet gelişemiyor. Sermaye içerisinden gelişen eleştiriler ciddiye alınmalı” dedi.
“Faiz meselesi üzerinden banka ve sanayi sermayesi arasında gırtlak gırtlağa bir kapışma var. Yeni Şafak'ın dünkü manşeti de, ‘damat geri gelsin' diye yapılmış, magazinel bir haber olarak görülmemeli” ifadelerini kullandı.
Kapitalist ekonomilerde faizin; artı-değerin ne kadarının sanayi sermayesinde kalacağını, ne kadarının banka sermayesine aktarılacağını belirlediğini vurgulayan İnan, “İSO 500 açıklamasında Erdal Bahçıvan bu vurguyu güçlü bir biçimde yapıyor. Karın tamamının bankalara aktığı vurgusunun altı çizilmeli” diye yazdı.
İmamoğlu: Ekonomik çöküşe kılıf arıyorsunuz
Sosyal medya paylaşımında, ekonominin sorumlusunun iktidar olduğunu vurgulayan Silivri Cezaevi’nde tutuklu Cumhurbaşkanı Adayı Ekrem İmamoğlu da “Ekonomideki çöküşe, yoksulluğa, pahalılığa, gelir adaletsizliğine kılıf arıyorsunuz. Sorumlu, ayladır ağzından heybedeki turpu, dananın kuyruğunu, ahtapotun kollarını düşürmeyendir. Sorumlu, yüzde 50 faiz vererek döviz rezervi toplayıp, bir koltuk hırsı için bunu üç günde yakandır. Yaptığın her hukuksuz iş, ekonomiye daha büyük darbe vuruyor. Ekonominin başına istersen Nobelli iktisatçıyı getir, bu akılla bu milletin derdine zerre faydan olmayacak” diye yazdı.
Şimşek yine programı savundu
Erdal Bahçıvan ile aynı saatlerde KKTC’deki bir toplantıda konuşan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ise ekonomik programı kararlı bir şekilde uygulamaya devam edeceklerini belirterek, “Program sayesinde Türkiye önemli kazanımlar elde etti. Tabii ki arada çıkan sorunlar için tedbirler alacağız. Piyasalardaki bu türbülansı iyi yönettiğimiz kanısındayız. Enflasyondaki düşüş bu yıl da devam edecek. Temel mallarda enflasyon yüzde 20'ye, bütün mallar baz alındığında ise de yüzde 31’e düşmüş durumda. Enflasyon beklentisine etkisi 1-2 puan düzeyinde, liradaki değer kaybı çok cüzi oldu ve talep de çok güçlü olmadığı için liradaki değer kaybından enflasyona geçiş zayıfladı” savunmasını yaptı.
Sanayi kapasite raporlarında düşüş sürüyor
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Sanayi Veri Tabanındaki üretim değerlerini ortaya koyan aktif kapasite raporlarının toplam sayısı Nisan 2024’te 95 bin 530 iken, Nisan 2025’te yüzde 1,8 azalışla 93 bin 824 adede ulaştı. Nisan 2025’te onaylanan kapasite raporu sayısı Nisan 2024’e göre yüzde 11,7 (423 adet) artarak 4.052 adet oldu. Aktif Kapasite Raporlarına göre toplam çalışan sayısı ise Mart 2025’te 2 milyon 909 bin 24 iken yüzde 4,6 (133.241 adet) azalarak, Nisan 2025’te 2 milyon 775 bin 783 olarak belirlendi.
Faaliyet kârında da sert düşüş yaşandı
En büyük 500 sanayi şirketinin faaliyet kârı geçen yıl yüzde 31,6 azalarak 937 milyar liradan 641 milyar liraya geriledi. Buna paralel olarak faaliyet karlılığı oranı yüzde 12,5'ten yüzde 6,2'ye indi. Bu oranın, 2014-2023 ortalaması olan yüzde 10,4'ün oldukça altında kalması dikkati çekti.
İSO 500'ün vergi öncesi kâr ve zarar toplamı ise yüzde 58,5 düşüşle 267 milyar liraya geriledi. Satış karlılığı oranı yüzde 8,6'dan yüzde 2,6'ya indi. Faiz, amortisman ve vergi öncesi kar ve zarar (FAVÖK) toplamı yüzde 12,1 ile zayıf bir artış göstererek 1,3 trilyon liraya ulaştı. Sınırlı artış FAVÖK karlılığı oranını yüzde 15,7'den yüzde 12,8'e geriledi.
Zarar eden şirket sayısı 152'ye çıktı
Türkiye'nin en büyük 500 sanayi kuruluşu içerisinde 2024'te 348 şirket kar ederken, 152 kuruluş zarar açıkladı. Zarar eden işletme sayısı önceki yıl 96'ydı. İSO 500'ün mali ve diğer borçları 2024'te önceki yıla göre yüzde 45,1 arttı. Şirketlerin devreden KDV yükü yüzde 26,9 artarak 85 milyar liraya yaklaştı. Artışın enflasyonun altında kalmasının bir nebze de olsa pozitif tablo sunduğu belirtildi.
Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı ise 0,3 puan artışla yüzde 7,4'e çıkarken, orta düşük teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı 2,5 puan düşüşle yüzde 31,4'e, orta yüksek teknolojili sanayiler grubunun payı da 3,6 puan azalışla yüzde 26,7'ye geriledi.
AR-GE harcaması yapan firma sayısı artmadı
En büyük 500'de AR-GE harcaması yapan kuruluşların sayısı önceki yılla aynı kaldı ve 265 oldu. AR-GE harcamaları ise yüzde 98,4 artarak 60,7 milyar liraya yükseldi.
İSO 500'deki halka açık şirket sayısının ise önceki yıla göre 85'ten 88'e çıktığı ve bugüne kadarki en yüksek rakama ulaştığı görüldü. Bu şirketler arasında yabancı sermaye paylı kuruluşların sayısı 2022'de 108 ile gördüğü dip seviyeden tekrar yukarı çıkarak 2024'te 124'e yükseldi.
