ABD, İngiltere ve Avustralya arasında 2021’de imzalanan ve denizaltı teknolojisi transferini içeren AUKUS anlaşması, Washington'da yeniden masaya yatırılıyor. Biden yönetiminin öncülüğünde başlatılan ve Avustralya’nın beş adede kadar nükleer denizaltı edinmesini öngören plân, yeni ABD yönetiminin savunma politikaları doğrultusunda kapsamlı bir incelemeye tâbi tutuluyor.
Savunma Bakanlığı'nın aldığı kararla birlikte, programın uygulanabilirliği, müttefik ülkelerle yük paylaşımı ve Amerikan donanmasının öncelikleri ekseninde yeniden değerlendirilmesi bekleniyor. Pentagon, söz konusu gözden geçirmenin Trump’ın “Önce Amerika” yaklaşımı doğrultusunda yapıldığını vurgularken, müttefiklerin de savunma yükünü daha fazla üstlenmesi gerektiğinin altını çiziyor.
İlginizi çekebilir:
Türkiye’nin güvenlik stratejisinde nükleer rota: NÜKDEN
Program, ilk bakışta her ülkeye çeşitli stratejik kazançlar sağlıyor. Avustralya, savunma kabiliyetini ciddî biçimde artırma imkânı elde ederken; ABD, Pasifik bölgesinde yeni bakım ve konuşlanma imkânlarına kavuşuyor. Aynı zamanda, ihtiyaç anında başvurabileceği beş müttefik denizaltı da envantere dolaylı yoldan eklenmiş oluyor. İngiltere içinse AUKUS, uzun vadede Avustralya’yı yeni nesil denizaltı inşasında kalıcı bir ortak hâline getirebilir.
Tabloya gölge düşüren bazı riskler de var: ABD cephesinde asıl kaygı, AUKUS kapsamında verilecek denizaltıların Amerikan donanmasının kendi büyüme planlarını sekteye uğratma ihtimali. Zira Virginia ve Columbia sınıfı denizaltıları üreten tersaneler hâlihazırda takvim gerisinde, mevcut filonun bakımı da ciddî sorun ve gecikmeler yaşıyor. Bu koşullarda ABD envanterinden verilecek her bir denizaltı, kendi deniz gücünden bir ödün anlamı taşıyor.
Avustralya içinse zorluk daha çok ekonomik: Nükleer denizaltıların satın alınması, operasyonel hâle getirilmesi ve sürdürülebilir biçimde işletilmesi, büyük bir malî yük oluşturuyor. Canberra yönetimi bu maliyeti göze alarak Mart 2025’te ilk 500 milyon dolarlık ödeme paketini yaptı.
Mevcut plana göre, ABD 2032 ve 2035 yıllarında iki ikinci el Virginia sınıfı denizaltıyı, 2038’de ise yeni üretilecek bir denizaltıyı teslim edecek. Anlaşma toplamda beş adede kadar denizaltıyı kapsıyor.
Trump yönetiminin göreve başlamasıyla birlikte AUKUS’un geleceğine ilişkin soru işaretleri artmış durumda. Programın tamamen iptal edilebileceği yönündeki yorumlar kulislerde sıkça dile getirilirken, Savunma Bakanlığı, programı derinlemesine değerlendirmesi için Savunma Politikalarından Sorumlu Müsteşar Elbridge Colby’yi görevlendirdi.
