Küresel lojistik sektöründe uzun vadeli navlun kontratları yerini anlık fiyatlandırmaya bırakıyor. Pandemiyle başlayan dinamik fiyatlama modeli, jeopolitik riskler ve yapay zekâ destekli sistemlerin etkisiyle daha da hız kazanırken, deniz ve hava taşımacılığında navlun ücretleri artık günler değil, saatler içinde değişebiliyor.
Havayolu kargo taşımacılığında yıllardır uygulanan haftalık ve aylık sabit tarifeler büyük ölçüde ortadan kalktı. Sektör, yolcu uçaklarında kullanılan dinamik biletleme sistemine benzer şekilde, anlık kapasite ve talebe göre fiyatlanan spot modele geçti. Benzer dönüşüm denizyolu taşımacılığında da yaşanıyor. Armatörler uzun vadeli kontratlar yerine gemi bazlı fiyatlandırmayı tercih ederken, aynı hatta birkaç gün arayla hatta aynı gün hareket eden gemiler arasında bile ciddi navlun farkları oluşabiliyor.
İlginizi çekebilir:
Türkiye enerjide kritik eşiği aştı
Sektörü olumsuz etkiliyor
Sektör temsilcileri, bu değişimin ihracatçılar açısından maliyet yönetimini zorlaştırdığına dikkat çekiyor. Yük gemiye teslim edildikten, hatta bazı durumlarda sevkiyat tamamlandıktan sonra bile yakıt farkı, savaş riski, liman yoğunluğu veya yüksek sezon gerekçeleriyle geriye dönük ek navlun faturalarının kesilebildiği belirtiliyor. Bu durum, ihracatçıların önceden anlaştıkları taşıma bedelinin üzerinde ilave maliyetlerle karşı karşıya kalmasına neden oluyor.
Lojistik sektörüne göre öngörülebilirliğin azalması yalnızca taşıma maliyetlerini değil, tedarik zinciri planlamasını da olumsuz etkiliyor. Temsilciler, küresel taşıma şirketlerinin agresif fiyat politikalarına karşı Türkiye'nin yerli armatörlerinin ve yerli havayolu kargo kapasitesinin güçlendirilmesinin stratejik önem taşıdığını vurguluyor.
Hava kargo tarafında da benzer bir tablo yaşanıyor. WorldACD Market Data verilerine göre, haziran ayında küresel hava kargo tonajı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 9 arttı. Orta Doğu ve Körfez pazarlarında kapasitenin yeniden devreye alınmasına rağmen navlun fiyatları yüksek seviyelerini korudu.
Haziran ayı ve yılın ikinci çeyreğinde ortalama hava kargo ücretleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 33 artarken, ikinci çeyrek ortalaması birinci çeyreğe kıyasla yüzde 28 daha yüksek gerçekleşti. Dünya genelinde kilogram başına ortalama spot hava kargo fiyatı ise haziran ayında 3,71 dolara ulaşarak yıllık bazda yüzde 43 artış kaydetti.
Sektör temsilcileri, küresel lojistikte fiyat oynaklığının kısa vadede devam etmesini beklerken, ihracatçıların maliyet planlamasında daha esnek stratejiler geliştirmesi ve ulusal lojistik kapasitesinin güçlendirilmesinin kritik önem taşıdığı görüşünü paylaşıyor.
