Dünyanın önemli deniz geçiş noktalarında navlun fiyatları son bir ayda hızla yükselirken, Hürmüz Boğazı'nın kapanması da küresel deniz ticareti üzerindeki baskıyı artırıyor.
Savaşlar ve iklim değişikliğinin etkisiyle dünyanın en önemli deniz ticareti geçiş noktalarının birçoğunda taşımacılık maliyetleri son bir ayda keskin biçimde yükseldi. Panama Kanalı, Ren Nehri, Kızıldeniz ve Karadeniz gibi kritik güzergahlarda navlun fiyatlarının rekor seviyelere ulaşması, küresel tedarik zincirlerinin kırılganlığına ilişkin endişeleri artırırken, maliyetlerin tüketicilere yansıması riski de büyüyor.
Fiyatlandırma kuruluşu Argus verilerine göre, Avrupa ve Latin Amerika'da uzun süren kuraklığın yol açtığı düşük su seviyeleri ile savaşların aynı anda etkili olması, dünyanın kritik ticaret rotalarındaki navlun fiyatlarını tarihi seviyelere taşıdı.
Orta Doğu'daki çatışmaların devam etmesi ve Hürmüz Boğazı'nın deniz taşımacılığına büyük ölçüde kapanması da küresel deniz ticaretinde zincirleme etkilere yol açıyor. Gemiler alternatif enerji kaynaklarına ulaşabilmek için rotalarını değiştirirken, daha önce dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte biri Körfez'den Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyordu.
Belçikalı denizcilik şirketi CMB Tech'in Üst Yöneticisi (CEO) Alexander Saverys, mevcut durumu “navlun oranlarında patlama” olarak nitelendirerek, “Bu daha önce görülmemiş bir durum” dedi.
Saverys, yüksek taşımacılık maliyetlerinin bazı fabrikaların üretimi durdurmasına veya ihtiyaç duydukları ürünleri “dünyanın daha pahalı bölgelerinden” tedarik etmesine yol açabileceğini belirtti.
Petrol taşımacılığında rekor fiyatlar
Argus verilerine göre Körfez'den Asya'ya petrol taşıma maliyeti, Babülmendep Boğazı'ndan geçmeye çalışan Suudi Arabistan bağlantılı tankerlerin saldırı tehdidiyle karşı karşıya kalması nedeniyle 10 Ağustos'ta varil başına 15,22 dolara yükseldi. Bu, Argus'un 2005'te veri toplamaya başlamasından bu yana kaydedilen en yüksek seviye oldu.
Karadeniz'de de Akdeniz'e yönelik tanker taşımacılığında navlun fiyatları bu hafta en az 2005'ten bu yana görülen en yüksek seviyeye çıktı.
Panama Kanalı'nda ise yoğun trafik ve El Niño hava sisteminin etkisiyle düşen su seviyeleri nedeniyle geçiş slotlarının fiyatı rekor kırdı. Orta Doğu'daki çatışmaların neden olduğu trafik değişiklikleri de kanaldaki yoğunluğu artırdı.
Farklı büyüklükteki gemilere hizmet verecek şekilde tasarlanan Panama Kanalı'nın iki farklı kilit sisteminden geçiş ücretleri ağustos ayının başında sırasıyla 1,1 milyon dolar ve 2,5 milyon dolara yükseldi. Her iki rakam da Argus'un kayıt tutmaya başladığı dönemden bu yana en yüksek seviyeyi temsil ediyor.
İlginizi çekebilir:
Hürmüz Boğazı’nda saldırı sıklığı arttı
Ren Nehri'nde kuraklık alarmı
Avrupa'daki kuraklık da Almanya'nın ağır sanayi bölgelerine hizmet veren kritik ulaşım güzergahlarından Ren Nehri'nde su seviyelerinin tehlikeli derecede düşmesine neden oldu.
Ren Nehri üzerinden Köln, Duisburg, Frankfurt ve Karlsruhe'ye yapılan mavna taşımacılığında navlun fiyatları 2012'den bu yana en yüksek seviyelerine ulaştı.
Argus Avrupa navlun fiyatlandırma Başkanı John Ollett, yaşanan gelişmelerin boyutuna dikkat çekerek, “Bu, Covid pandemisini ve Rusya'ya yönelik yaptırımları geride bırakarak, şimdiye kadar kayıtlara geçen deniz taşımacılığı piyasasındaki en büyük kesinti” değerlendirmesinde bulundu.
Konteyner taşımacılığında da maliyetler yükseliyor
Benzer bir tablo konteyner taşımacılığında da görülüyor.
Uzak Doğu'dan ABD'nin doğu kıyısına yapılan konteyner taşımacılığında ortalama spot navlun fiyatları yıllık bazda yüzde 234 artarak 40 feetlik konteyner başına 10 bin 249 dolara yükseldi.
Analitik şirketi Xeneta'nın Baş Analisti Peter Sand, Orta Doğu'daki savaşın yarattığı aksaklıkların geçici bir sorun olmaktan çıktığına dikkat çekti.
Sand, “Orta Doğu'daki savaşın neden olduğu aksama, yakın zamanda ortadan kalkmayacak, derinleşmiş ve yapısal bir soruna dönüşüyor” dedi.
Artan taşımacılık maliyetlerinin tedarik zinciri boyunca tüketiciye kadar yansıyabileceğini belirten Sand, özellikle düşük kâr marjıyla çalışan ürünlerde maliyetin bir bölümünün tüketiciler tarafından üstlenilebileceğini söyledi.
Deniz geçiş noktaları küresel ticaret için daha kritik hale geliyor
İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini kullanması ve geçiş yapan gemilerin ücret ödemesini de içerebilecek bir anlaşma konusunda Umman ile görüşmeler yürütmesi, küresel ticaret açısından kritik su yollarının kırılganlığına ilişkin endişeleri artırdı.
Gemi brokeri Braemar'ın Araştırma Başkanı Henry Curra, deniz geçiş noktalarının giderek daha kritik hale geldiğini belirterek, bunun nedenlerinden birinin küçük ülkelerin çok kutuplu hale gelen dünyada küresel ticaret üzerinde sahip oldukları siyasi ve ekonomik etkinin farkına varması olduğunu söyledi.
Curra, uzun vadeli tanker kiralama fiyatlarının ise 2008 yazında kaydedilen tüm zamanların rekor seviyelerinde veya bu seviyelere çok yakın olduğunu ifade etti.
