Türkiye’de art arda gelen kadın cinayetleri, yalnızca bireysel suçlar olarak değil, yapısal bir sorunun yansıması olarak da tartışılıyor. Uzmanlar, şiddetin önlenmesinde uluslararası hukuki metinlerin ve bağlayıcı mekanizmaların önemine dikkat çekerken, bu noktada en sık anılan metin İstanbul Sözleşmesi oluyor.
2011 yılında Avrupa Konseyi tarafından kabul edilen ve tam adı “Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi” olan İstanbul Sözleşmesi, kadına yönelik şiddeti bir insan hakları ihlali ve ayrımcılık biçimi olarak tanımlayan ilk bağlayıcı uluslararası metin olma özelliğini taşıyor. Sözleşme, adını imzaya açıldığı İstanbul’dan alıyor.
Dört temel sütun: Önleme, koruma, kovuşturma, politika
İstanbul Sözleşmesi’nin en önemli özelliklerinden biri, şiddetle mücadeleyi yalnızca cezai yaptırımlarla sınırlamaması. Metin; önleme, mağduru koruma, failleri etkin biçimde kovuşturma ve bütüncül politikalar geliştirme olmak üzere dört temel ayağa dayanıyor.
Önleme başlığı altında, toplumsal cinsiyet eşitliğini güçlendiren eğitim politikaları, farkındalık kampanyaları ve kamu görevlilerinin eğitimi öngörülüyor. Koruma boyutunda ise risk altındaki kadınlar için sığınaklar, acil yardım hatları ve etkili koruma tedbirleri gibi mekanizmaların yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Kovuşturma aşamasında, şiddet faillerinin cezasız kalmaması ve etkin soruşturma yürütülmesi esası vurgulanıyor. Sözleşme, devletlere yalnızca yasa çıkarmayı değil, bu yasaların uygulanmasını da güvence altına alma sorumluluğu yüklüyor. Politika geliştirme boyutunda ise verilerin düzenli toplanması ve şiddetle mücadelede kurumlar arası koordinasyonun sağlanması isteniyor.
Neden önemli?
Kadın cinayetleri çoğu zaman “bireysel öfke”, “aile içi mesele” ya da “anlık tartışma” gibi ifadelerle açıklansa da uzmanlar, bu yaklaşımın sorunun yapısal boyutunu görünmez kıldığını belirtiyor. İstanbul Sözleşmesi ise şiddeti toplumsal cinsiyet eşitsizliği bağlamında ele alarak, sorunun kaynağına işaret ediyor.
Sözleşme, erken uyarı ve risk analizi mekanizmalarının işletilmesini, şiddet tehdidi altındaki kadınların korunmasını ve kamu makamlarının ihmali durumunda sorumluluk doğabileceğini açık biçimde ortaya koyuyor. Bu yönüyle yalnızca bir niyet beyanı değil, devletlere somut yükümlülükler getiren bir çerçeve sunuyor.
Kadın cinayetlerinin önlenmesi, yalnızca faillerin cezalandırılmasıyla değil; şiddeti doğuran eşitsizliklerin ortadan kaldırılması, etkin koruma kararlarının uygulanması ve mağdurların desteklenmesiyle mümkün görülüyor. İstanbul Sözleşmesi, tam da bu nedenle, kadınlara yönelik şiddetle mücadelede kapsamlı ve bütüncül bir yol haritası olarak değerlendiriliyor.
Artan kadın cinayetleri ve şiddet vakaları karşısında, sözleşmenin getirdiği ilkeler ve mekanizmalar yeniden tartışma konusu olurken; birçok hukukçu ve kadın hakları savunucusu, etkin ve kararlı uygulamanın hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor. Kadınların yaşam hakkını korumaya yönelik her adımın, hukuki zeminde güçlü ve bağlayıcı bir çerçeveye dayanması gerektiği vurgulanıyor.
