İran’ın talep listesinde bütün dünya ülkelerini direkt olarak ilgilendiren en önemli isteği “Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin ücrete” tabi tutulması.
İran rejimi, Hürmüz Boğazı'ndan “güvenli geçiş” karşılığında gemi başına 2 milyon dolara kadar ücret talep ettiklerine dair haberlerin ardından yoğun şekilde küresel enerji güvenliğini tehdit ve şantajla suçlanıyor. ABD’den önce buna İngiltere, Fransa ve Körfez ülkeleri karşı çıktılar. Özellikle İngiltere ve Fransa bu konuda daha ileri giderek gerekirse boğazın savunması için bir kuvvet dahi tahsis etmeyi gündeme getirdiler.
Pek çok ülkeye göre Orta Doğu'daki savaş, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması ve gemilerin geçişi için geçiş ücreti uygulamaya koymasıyla denizcilik özgürlüğünün saldırıya uğramasına neden oldu.
İran hükümeti, bu ücreti ülkeye yönelik ABD-İsrail saldırıları sonucu oluşan zararın tazminatı, seyrüsefer hizmetleri, çevresel koruma ve artırılmış güvenlik ödemesi olarak gerekçelendiriyor. İran savaşından önce, dünya genelinde tüketilen petrol ve gazın beşte biri buradan taşınıyordu. Tahran, gemilerin boğazdan geçmeden önce izin almasını zorunlu kılacak şekilde Umman ile ortak bir protokol hazırladığını açıkladı.
Bazı Uzak Doğu ülkelerinin denizcilik şirketlerinin gizlice ödeme yaptıkları belirtiliyor.
İlginizi çekebilir:
Körfez’deki kriz, küresel ticareti zorluyor
Kanalların hukuki statüsü
Uluslararası Deniz Hukuku'na göre, gemi trafiği için kullanılan doğal boğazlar, küresel ticaret özgürlüğünü korumak amacıyla özel düzenlemelere tabiler.
Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS), tüm ülkelerin gemilerine ve uçaklarına, boğazdan gecikmeksizin ve acil durumlar dışında demirlemeden geçmesi şartıyla geçiş serbestesi tanıyor.
Sözleşmenin kurallarına göre, bu geçişler kıyı devleti tarafından engellenmeden gerçekleşmelidir. Kıyı devletleri yalnızca sınırlı hizmet ücretleri talep edebilir; bunlara kılavuzluk ve römorkaj hizmetleri dahildir.
ABD karşı
ABD, boğazın uluslararası sular olarak tamamen yeniden açılması gerektiğini, tüm ülkelerin gemilerinin Uluslararası Deniz Hukuku'na göre İran'ın ücret talebi veya özel izni olmaksızın bu rotadan serbestçe geçebilmesi gerektiğini belirtiyor.
ABD Başkanı Donald Trump, çarşamba günü Beyaz Saray'daki kabine toplantısında gazetecilere “Boğaz herkese açık olacak; burası uluslararası sular. Gözetim altında tutacağız, ama kimse kontrol etmeyecek” açıklamasında bulundu.
Trump ayrıca Umman'ın Tahran'a olası desteğini de eleştirerek, “Umman da diğer herkes gibi davranacak, yoksa onları bombalamak zorunda kalırız” ifadelerini kullandı.
