Greenpeace, Ukrayna’daki Çernobil Nükleer Santrali’nde bulunan iç radyasyon kalkanının kontrolsüz biçimde çökmesi halinde radyoaktif madde yayılma riskinin ciddi şekilde artabileceği uyarısında bulundu. Kuruluşun yayımladığı raporda, santraldeki mevcut koruma sistemlerinin işlevini tam anlamıyla yerine getiremediği belirtildi.
Tarihsel arka plan ve koruma yapıları
1986 yılında, dönemin Sovyetler Birliği’ne bağlı Ukrayna’da meydana gelen Çernobil faciasında reaktörlerden biri patlamış, ortaya çıkan radyasyon Avrupa’nın geniş bir bölümüne yayılmıştı. Olayın ardından on binlerce kişi tahliye edilirken, reaktör kalıntıları acil olarak inşa edilen çelik ve beton karışımı bir yapı ile kapatılmıştı. Daha sonraki yıllarda bu ilk yapının üzerine, daha gelişmiş teknolojiye sahip “Yeni Güvenli Muhafaza” sistemi kurularak koruma seviyesi artırılmıştı.
Dış kalkan hasarlı, koruma zayıfladı
Ukrayna yönetimi, Rusya’nın 2022’de başlattığı işgal sürecinden bu yana Çernobil sahasının çeşitli saldırılara maruz kaldığını öne sürüyor. Geçtiğimiz yıl gerçekleşen bir saldırının, dış koruma kabuğunda hasara yol açtığı belirtiliyor. Greenpeace raporuna göre, yapılan kısmi onarım çalışmalarına rağmen kalkanın koruyucu işlevi tam olarak yeniden sağlanamadı. Bu durum, özellikle iç yapının çökmesi halinde radyoaktif sızıntı riskini artırıyor.
“İçeride devasa miktarda radyoaktif madde bulunuyor”
Greenpeace Ukrayna’nın kıdemli nükleer uzmanı Shaun Burnie, kalkanın içinde son derece tehlikeli materyaller bulunduğunu vurguladı. Burnie, “Kalkanın içinde yaklaşık dört ton yüksek derecede radyoaktif toz, yakıt parçacıkları ve büyük miktarda radyoaktif materyal yer alıyor. Olası bir çökme, ciddi bir felaket anlamına gelir,” dedi. Dış koruma kabuğunun da tam anlamıyla onarılamadığını belirten Burnie, yapının tasarlandığı şekilde işlev görmediğini ve radyoaktif salım riskinin devam ettiğini ifade etti.
Uzmanlara göre, iç yapının çökmesini önlemek için riskli bölümlerin kontrollü şekilde sökülmesi gerekiyor. Ancak devam eden savaş ortamı, bu tür kritik çalışmaların gerçekleştirilmesini zorlaştırıyor. Burnie, “Rus füzeleri hâlâ Çernobil bölgesi üzerinden geçiyor. Bu şartlarda güvenli bir çalışma yürütmek mümkün değil,” diyerek riskin boyutuna dikkat çekti.
“Yakına düşen bir roket bile çöküşe yol açabilir”
Çernobil Santrali Direktörü Sergiy Tarakanov da bölgedeki durumun ciddiyetini doğruladı. Tarakanov, “Bir roket doğrudan yapıya isabet etmese bile, 200 metre yakınına düşmesi deprem benzeri bir etki yaratabilir ve iç kabuğun çökme riskini artırır,” ifadelerini kullandı.
Fransa, geçtiğimiz ay yaptığı açıklamada, 2025 yılında gerçekleşen saldırının ardından Çernobil’deki koruyucu yapının onarımı için yaklaşık 500 milyon euro gerektiğini duyurmuştu. Greenpeace ise risklerin azaltılabilmesi için acil müdahale ve kapsamlı teknik çalışmaların bir an önce hayata geçirilmesi gerektiğini vurguluyor.
