Tuğamiral (E) Dr. Yalçın Özkütük
Türkiye-Mısır İlişkileri
ABD’nin yönlendirdiği ve desteklediği, bazı yerlerde “Akdeniz Yayı” olarak tanımlanan “İsrail-Yunanistan-GKRY-Mısır” arasındaki yüksek seviyeli işbirliği ve ortaklık içeren, 2020’de kurulan Doğu Akdeniz Gaz Formu (DAGF) adı altındaki kamplaşma, “Türkiyenin hedeflerini dengeleyen bölgesel bir yapı”ya dönüştürülmüş, “gerekçe enerji, amaç güç dengesi” olmuştur. Türkiye’nin ise karşıt olarak konumlandığı, çift kutuplu ancak kırılgan bir jeopolitik düzen ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, sonraki süreçte Mısır ile Türkiye arasındaki “normallleşme” göstergelerine istinaden, Mısır’ın kademeli olarak bahse konu kamplaşmadan uzaklaşmaya başladığı görülmüştür.
Kompleksteki 2010 sonrası gelişmeler, Mısır için bir dizi; güvenlik riski, ideolojik tehdit ve ekonomik fırsat ortaya koymuştur. Mısır’ın bu tehditlere ve fırsatlara verdiği yanıtın, temel olarak 2013 sonrası politikasının ana özellikleri olan Müslüman Kardeşler (MK) Örgütüyle mücadelesi ve içeride artan ekonomik sorunlar tarafından etkilendiğini ifade etmek mümkündür.
Enerji esaslı çıkarları sebebiyle Mısır, 1970’lerin sonunda İsrail’i tanıyan ilk Arap devleti olarak, İsrail ile DAGF içinde bir arada olmakta bir sakınca görmemiştir. Mısır ile İsrail arasında 1979’da imzalanan Camp David Anlaşması’ndan bu yana ABD ekonomik yardımına ciddi seviyede bağımlı olan Mısır’ın, öncesinde sıcak ilişkilerinin olmadığı Yunanistan ile yakınlaşmasında bahse konu bağımlılığın bir sonucu olarak “ABD’den hissettiği baskı” temel etken olmuştur.
2013’e kadar normal seyreden Mısır-Türkiye ilişkileri, Mısır’ın bakış açısıyla 2013 ve sonrasında Türkiye kaynaklı hususlardan dolayı “düşmanlık” seviyesine varacak şekilde bozulmuştur. Bu kapsamda Türkiye, MK Örgütünü temsil eden Mursi'nin devrilmesinden sonra, kökten İslamcı yapılara karşı varoluş mücadelesi veren Mısır’daki yeni iktidara karşı, iç işlerine müdahale seviyesine varacak boyutta dostça olmayan bir tavır takınmış, neo Osmanlı hırslarından ötürü; Suriye, Libya, Sudan ve Somali gibi sıcak noktalara sert ve yumuşak güç araçlarıyla müdahale etmiştir. Türkiye’nin Libya İç Savaşında MK tabanlı Trablus hükümetini desteklemesi, Mısır’ın Libya’daki taraflardan diğeri olan Hafter’i desteklemesinde bir etken olmuştur. Türkiye’nin Sudan ile Somali’deki faaliyetleri Mısır'ı güvenlik açısından endişeye sevk etmiştir. Nitekim bu endişe, Mısır’ın kamplaşmaya katılışında katalizör etkisi yapmıştır.
Tüm bunlara ragmen Mısır'ın Türkiye karşıtı politikası pragmatik düşünceleri dışlamamıştır. Taraflar arasında yıllarca süren düşük düzeyli iletişimin ardından Mısır’ın “açık kapı” bırakan tavrının da etkisiyle 2021'in başlarında normalleşmenin ilk sinyalleri alınmıştır. 2024 ve 2026’da cumhurbaşkanı/devlet başkanı düzeyinde yapılan ziyaretler, ilişkilerin normalleşmesi yolundaki en önemli adımlar olmuştur. Ziyaretler, taraflar arasındaki bölgesel ve ikili düzeyde iş birliği fırsatlarının, potansiyel rekabet veya çatışma alanlarından daha ağır bastığının, her iki tarafın da bozulan ilişkiler nedeniyle çıkarlarının zarar gördüğünün ve her bir tarafın diğer tarafın çıkarlarını anlamasının önemi konusunda anlaştığının zımnen kabulü olmuştur.
Ekonomik kriz içindeki Mısır'ın; bölgesel ve uluslararası alanda nüfuzunu kullanmasına dair yaşadığı sorunlarda Türkiye ile normalleşmenin Mısır’a kapasitesini ve etkisini artırmak için ek kaynaklar sağlayacağı hesabı ve Türkiye’nin kendisine yönelik çevrelenmeyi/izolasyonu zayıflatma çabaları, tarafları bir araya gelmeye zorlamıştır. Bu çerçevede Türkiye; MK Örgütüne yönelik desteğine Mısır lehine sınırlama getirmiş, Libya’da Hafter ile ilişki kurmuş, taraflar; İsrail’in Gazze’deki işgali, Sudan’daki çatışmalar, Somaliland’ın İsrail tarafından tanınması konularında aynı safta yer almıştır.
13 yıl aradan sonra 2025’te Doğu Akdeniz’de iki ülke deniz kuvvetleri tatbikat yapmış ve yine 2025’te Mısır, Yunanistan’ın Doğu Akdeniz için deniz mekânsal planlamasına itiraz etmiştir. Şubat 2026’da Türkiye, Mısır ile 350 milyon dolar değerinde savunma anlaşması imzalamıştır. Anlaşmaya göre Türkiye; Tolga Kısa Menzilli Hava Savunma Sistemi ihraç edecek ve Mısır’da mühimmat üretim fabrikası kuracaktır. Son olarak ise, Mısır’ın Türkiye’den Kaan Uçaklarını almak isteyen ülkeler arasına katıldığı haberleri çıkmıştır.
Ancak tüm bu olumlu gelişmelere rağmen Eylül 2025’de Mısır, Libya’nın Türkiye-Libya anlaşması kapsamında ilan edilen deniz yetki alanının doğu sınırının kendi deniz yetki alanının batı kısmını ihlal ettiğini belirterek BM’ye protesto metni göndermiş ve Haziran 2025’de TPAO ile Libya Ulusal Petrol Kurumu arasında imzalanan jeolojik araştırma anlaşmasının yok hükmünde olduğunu belirtmiştir. Dolayısıyla Mısır ile yakınlaşmada her daim temkinli olmakta yarar vardır. Çünkü ABD’nin askerî yardım yaptığı 75 ülkeden 73’ünün toplamda aldığı yardım miktarı, Mısır’ın tek başına aldığı yardım miktarına eşittir ve bu da doğal olarak Mısır üzerinde ABD’ye gerektiğinde baskı uygulayabilme zemini sağlamaktadır.
Türkiye-Mısır ilişkilerindeki son bir kaç ay öncesini bu şekilde özetlemeyi müteakip, şimdilerdeki durumu incelediğimizde taraflar arasındaki ilişkilerin normalleşme aşamasını geçerek, ortaklık ve işbirliğine evrildiğini görmekteyiz. Nitekim Mısır ve Türkiye; Gazze, Libya ve Sudan’dan Afrika Boynuzu ve Doğu Akdeniz’e kadar uzanan konularda ortaklık ve koordinasyon dönemine geçmiştir. En somut gelişme Libya’da yaşanmaktadır. Libya iç savaşında yıllarca Trablus hükümetini destekleyen Türkiye, Mısır ile yakınlaşma sonrasında Libya’nın yeniden birleşmesi için Mısır ile birlikte hareket etmektedir. 20 Haziran 2026’da Kahire’de gerçekleştirilen ve Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan ile ABD temsilcisini bir araya getiren görüşmeler bu iş birliğinin ilk somut adımları olmuştur.
Doğu Akdeniz’de 2025’te yapılan tatbikatın ve Nisan 2026’da Ankara'da gerçekleştirilen özel kuvvetler değişim programının devamı niteliğinde bir diğer askeri iş birliği ve koordinasyon örneği olarak, Türkiye ve Mısır Hava Kuvvetleri unsurlarının katılımıyla Haziran 2026’da Mısır’da bir tatbikat gerçekleştirilmiştir. Bu tatbikat, mevcut hava gücü sayesinde bölgede tek taraflı hava üstünlüğü kurma kabiliyetine sahip İsrail’e karşı, üç cepheli bir baskı mimarisinin parçası olarak okunabilir: Sina hattı, Suriye hattı ve Ürdün hattı.
Bu mimaride Mısır’ın; coğrafi derinlik, Sina hattı ve Arap dünyasındaki merkezi konumuyla, Türkiye’nin ise; İHA/SİHA, füze, elektronik harp, deniz gücü ve savunma sanayisi kapasitesiyle yer alması mümkündür. Bu tür tatbikatlar İsrail-Yunanistan-GKRY üçlüsünün Doğu Akdeniz’de kurduğu askeri-siyasi dengeye bir yanıt niteliği taşımaktadır. Bahse konu üçlü aralarındaki güvenlik mimarisini güçlendirirken, Türkiye-Mısır hattının canlanması İsrail’in bölgesel hareket serbestisini kısıtlayabilecek daha büyük bir güvenlik mimarisinin parçası olarak görülebilir.
Bu noktada İsrail açısından endişe, tatbikatların temsil ettiği uzun vadeli koordinasyon olasılığıdır. Çünkü Türkiye ve Mısır ayrı ayrı güçlü aktörler, fakat birlikte hareket ettiklerinde bölgede büyük bir denge unsuru haline gelebilirler. İsrail’in endişesinin özü; Mısır veya Türkiye ile doğrudan bir askeri çatışma olasılığından daha ziyade, Orta Doğu’yu kendi çıkarlarına göre yeniden şekillendirme hedefine kısıtlamalar getirebilecek “bölgesel bir savunma sanayisinin ve askeri bloğun” doğması olasılığıdır.
Taraflar arasındaki gelişen askeri iş birlikleri; Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de stratejik yalnızlığını belirli bir seviyede azaltırken, aynı zamanda hem Libya ve Afrika hattında hem de Levant ve Doğu Akdeniz denkleminde elinin güçlenmesine olanak sunabilir. Mısır açısından ise; savunma sanayisi, hava ve deniz güvenliği ile bölgesel denge alanlarında yeni seçenekler oluşturabilir. Diğer yandan Mısır, ABD ve Körfez ülkelerine bağlılığını kademeli olarak azaltarak Türkiye sayesinde çok yönlü bir denge kurabilir. Ancak Mısır’ın yapısal zorluklarından kaynaklanabilecek “yarı yolda bırakma” durumunu her daim hatırda tutarak, Türkiye’nin alternatif planlar geliştirmesi de bir gerekliliktir.
Doğu Akdeniz Enerji Merkezi
ABD, İsrail, Yunanistan ve GKRY; Teksas Houston’da Rice Üniversitesi bünyesinde “Doğu Akdeniz Enerji Merkezi-Eastern Mediterranean Energy Centre”i, 11 Haziran 2026’da resmen kurmuştur. Merkezin ilgi alanı sadece doğal gaz değil; enerji arzı, denizaltı kabloları ve altyapı/tesis güvenliği, ileri teknoloji ve transferi, inovasyon, araştırma ve bölgesel enerji dayanıklılığı alanlarında iş birliğini güçlendirmektir. İlave olarak; istihbarat paylaşımı, akademik araştırma, özel sektör yatırımları da merkezin çalışma alanları arasındadır. Merkezin genel kurgusunda; ABD öncü devlet, İsrail; enerji, teknoloji ve güvenlik ayağı, Yunanistan ve GKRY ise siyasi taşıyıcıdır.
Kurulan bu yeni merkez; sadece Doğu Akdeniz’de Türkiye’siz bir enerji-güvenlik düzeni inşa etme çabası değil, benzer maksatlar için kurulan DAGF’yi de hükümsüz kılarak başta Mısır olmak üzere DAGF üyesi diğer bölge aktörlerini (İtalya, Ürdün ve Filistin) ve gözlemci Fransa’yı Doğu Akdeniz’deki enerji esaslı mücadelede devre dışı bırakmaya yönelik bir girişimdir. Merkez, Doğu Akdeniz’de ABD-İsrail-Yunanistan-GKRY eksenini netleştirmekte ve kurumsallaştırmaktadır. Bu çerçevede enerji güvenliği söyleminin zamanla “deniz güvenliği ve askerî erişim” söylemine dönüşmesi kaçınılmazdır.
Bu girişim aynı zamanda 2019’dan beri bekleyen EastMed Act hükümlerinden birinin uygulamaya geçirilmesi anlamına gelmektedir. Diğer yandan 17 Haziran'da ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi, Doğu Akdeniz Geçit Yasası'nı (Eastern Mediterranean Gateway Act) onayladı. Bu yasa tasarısı, yine Türkiye’yi dışlayan Doğu Akdeniz'i Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru'nun (IMEC) stratejik giriş kapısı olarak tanımlamakta; limanları, enerji altyapısını ve dijital bağlantıları 3+1 çerçevesine oturtmaktadır.
Bu haberin/makalenin tamamı ya da bir kısmı kaynak gösterilmeden yayımlanamaz. Kaynak gösterilse dahi aktif link verilerek kullanılabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayımlayanlar hakkında yasal işlem başlatılır.






