Brezilya’nın Belém kentinde 10-21 Kasım’da düzenlenen BM İklim Zirvesi COP30’un ilk haftasında fosil yakıtlardan çıkış tartışmaları, ülkelerin yeni ulusal katkı beyanları ve yerli halkların sesi ön plana çıktı. Zirve boyunca iklim aktivistlerinin protestoları da dikkat çekti.
Fosil çıkışı konusunda COP28’de kabul edilen ancak somut takvim içermeyen taahhüdün nasıl uygulanacağı bu yıl masada. Brezilya Çevre Bakanı Marina Silva, sürecin cesaretle yürütülmesi gerektiğini söylerken, ülkesinin ev sahibi olarak öneriye resmi destek vermediğini açıkladı.
Kick Big Polluters Out koalisyonuna göre COP30’a katılan her 25 kişiden biri fosil yakıt lobicisi. Belém’de 1.600’den fazla fosil yakıt temsilcisine akreditasyon verilirken, bu sayı birçok ülke heyetini geride bıraktı.
Zirve kentinde on binler, fosil yakıtları “tabutlarla defnettiği” yürüyüşlerle karar alma süreçlerine baskı yaptı. Aktivistler iklim finansmanı artışı ve fosil lobilerinin COP’tan dışlanması çağrısı yaptı.
Bu yıl ilk kez zirvede sunulan yiyeceklerin en az yüzde 30’u aile çiftlikleri, agroekoloji ve yerli üreticilerden tedarik edildi. Bu adım, Amazon bölgesinde yerli bilgi ve topluluk temelli ekonomiyi merkezine alan “sosyobiyonomi” modelini görünür kılmayı hedefliyor.
COP30’un en dikkat çekici girişimlerinden biri de tropik ormanları korumaya yönelik 125 milyar dolarlık Tropical Forest Finance Facility (TFFF) oldu. Fon, sermaye piyasalarından elde edilen gelirleri orman koruyan ülke ve yerel topluluklara yıllık ödeme olarak aktarmayı amaçlıyor. Ancak fonun yerli haklarını ne ölçüde koruyacağı ve denetim mekanizmaları tartışma konusu.
Zirvede Amazon’un yerli topluluklarının yönetişim modelleri de gündeme taşındı. Ashaninka topluluğunun yeniden ormanlandırma deneyimi örnek gösterilerek, yerli bilgi ve iklim bilimlerinin birlikte ele alınması çağrısı yapıldı.
İkinci haftaya girilirken COP30’dan; fosil çıkışı için çalışma gruplarının kurulması, TFFF’ye ilişkin ilk taahhütlerin açıklanması ve yerli halklara yönelik yönetişim garantilerinin netleştirilmesi bekleniyor.
