ABD Başkanı Donald Trump, Amerikan donanmasının İran limanlarına uygulanan ablukayı aşmaya çalışan Touska adlı İran bandıralı kargo gemisini durdurup ele geçirdiğini açıkladı. Trump, 19 Nisan’da Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, gemiye Umman Körfezi’nde önce “durması için adil bir uyarı” yapıldığını, ardından ateş açılarak el konulduğunu duyurdu.
Trump, geminin durmayı reddetmesi üzerine Amerikan donanmasının kendi ifadesiyle “makine dairesine bir delik açarak” gemiyi durdurduğunu, Touska’nın halen ABD’nin gözetiminde bulunduğunu söyledi. Amerikan deniz piyadelerinin gemiyi kontrol altında tuttuğunu belirten Trump, Touska’nın geçmişteki yasa dışı faaliyetleri nedeniyle yaptırım listesinde olduğunu da açıkladı.
Bu açıklama, ABD heyetinin 20 Nisan’da Pakistan’da İran ile yeniden müzakerelere başlayacağını duyurmasının ardından geldi. İran ise saldırılar nedeniyle müzakerelere katılmayacağını açıklamıştı.
İran ordusundan yapılan açıklamada, ABD’nin İran bandıralı bir kargo gemisine el koymasına yanıt verileceği belirtilerek müdahale “ateşkesin ihlali” olarak nitelendirildi. İran medyasında yayımlanan açıklamada, ABD’nin Umman Denizi sularında İran’a ait ticari gemiye ateş açtığı, geminin seyir sistemini devre dışı bıraktığı ve deniz piyadeleri konuşlandırarak gemiye el koyduğu ifade edildi.
Açıklamada, “İran İslam Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri, ABD Donanması’nın bu silahlı korsanlık eylemine yakında yanıt verecek ve misillemede bulunacaktır” denildi.
Tahran’da BBC’ye konuşan İbrahim Azizi, “Hürmüz Boğazı’ndan geçiş hakkına, gemilerin geçiş izinleri de dahil olmak üzere, İran karar verir. Bu bizim devredilemez hakkımız” dedi.
İran Devrim Muhafızları’nın eski komutanı olan Azizi, anayasanın 110. maddesine dayanan bir yasa tasarısını meclise sunduklarını belirterek, bu düzenlemenin çevreyi, deniz güvenliğini ve ulusal güvenliği kapsadığını, silahlı kuvvetlerin bu yasayı uygulayacağını söyledi.
İran Devrim Muhafızları daha önce Botsvana ve Angola bandıralı iki petrol tankerinin Strait of Hormuz’dan geçişini engellediklerini açıklamıştı. 18 Nisan’da ise boğazın dar kesiminde birkaç geminin yetkilileri üzerlerine ateş açıldığını bildirmişti.
BBC Verify’dan Shayan Sardarizadeh, MarineTraffic verilerine göre Touska’nın 12 Nisan’da Malezya’daki Port Klang’den ayrıldığını ve Umman Körfezi’ne yöneldiğini aktardı. AIS verilerine göre gemi 19 Nisan’da İran’ın güneydoğusundaki Chabahar Port’a yaklaşık 40 deniz mili mesafedeydi. Daha sonra geminin durduğu, geri döndüğü, doğuya sürüklendiği ve hareketsiz kaldığı görüldü.
290 metreden uzun ve 13 metrelik su çekimine sahip konteyner gemisinin tamamen ya da kısmen yüklü olduğu belirtiliyor. Touska, ABD Hazine Bakanlığı’nın yaptırım uygulanan gemiler listesinde bulunuyor.
United States Central Command, USS Tripoli’den helikopterle ayrılan ABD deniz piyadelerinin halatla Touska’ya indirildiğini, USS Spruance’ın da geminin tahrik sistemini devre dışı bıraktığını açıkladı.
Gözler Pakistan görüşmelerinde
ABD ile İran arasında Pakistan’ın diplomatik girişimleri sonucu 7 Nisan’da iki haftalık ateşkes ilan edilmiş, 8 Nisan’da yürürlüğe giren ateşkesin 22 Nisan’da sona ereceği açıklanmıştı.
Trump daha önce temsilcilerinin 20 Nisan’da İran ile müzakereler için Pakistan’da olacağını söylemişti. Bir Beyaz Saray yetkilisi, ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance’in başkanlık edeceğini duyurdu. Heyette ayrıca Steve Witkoff ile Jared Kushner’in de yer almasının beklendiği belirtildi.
İran medyası ise Tahran yönetiminin şimdilik görüşmelere katılmayı planlamadığını bildirdi. Ancak İran’ın resmi tutumuna ilişkin net bir açıklama yapılmadı. Yönetimdeki şahin kanadın, ABD’nin liman ablukası sürdüğü sürece görüşmelere karşı olduğu belirtiliyor.
Trump ise ateşkesi ihlal eden tarafın Hürmüz Boğazı’na uyguladığı abluka nedeniyle İran olduğunu savunarak Tahran’a “adil ve makul bir anlaşma” teklif ettiğini söyledi. Daha önce İran’ı, anlaşma sağlanamazsa ülkenin elektrik santrallerini ve köprülerini vurmakla tehdit etmişti.
Simi Jolaoso, Trump’ın son açıklamalarıyla söylemini yeniden sertleştirdiğini, ABD yönetiminin deniz ablukası ve ek yaptırımlarla İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırmayı hedeflediğini söyledi.
New York merkezli Human Rights Watch’un eski direktörü Kenneth Roth ise Trump’ın son tehdidinin savaş suçu anlamına geleceğini savundu. Roth, uluslararası hukuka göre elektrik santralleri ve köprüler gibi sivil hedeflerin vurulmasının yasak olduğunu söyledi.
ABD’nin United Nations Büyükelçisi Mike Waltz ise bu değerlendirmeyi reddederek, söz konusu altyapıların meşru askeri hedefler olduğunu savundu.
